Agaramontarrak eta Beaumontarrak. Erresuma zatitu zuen bando-borroka - Nafarroako Artxibo Nagusia

Erakusketak

Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak aldi baterako erakusketak antolatzen ditu, zaintzen duen dokumentu-ondare baliotsua zabaldu eta erakusteko.

Kontsultatu agendan momentuan dauden erakusketen datak eta gaiak.

Jarraian, orain arte egindako erakusketak ekarriko ditugu gogora:

Agaramontarrak eta Beaumontarrak. Erresuma zatitu zuen bando-borroka


Amaiur gotorlekua 1522an hartu izanaren oroitzapenezko ekitaldien amaiera gisa antolatutako erakusketa. Alde bateko eta besteko nafarren, agaramontarren eta beaumontarren arteko gatazka sekularraren azken gertaera odoltsuetako bat da. Gizartearen polarizazioaren erroak ezagutzeko aukera bat da erakusketa. Fenomeno hori Mendebaldeko beste toki askotan ere zabaldu zen Erdi Aroan; Nafarroan, fenomenoa areagotu egin zuen Joan II.a erregearen eta haren seme Karlos Vianako printzearen arteko liskar dinastikoak, zeinak 1451ko gerra zibila piztu baitzuen.

Portada

Erakusketa hiru bloketan banatzen da: Lehenbiziko blokean, aztertzen da nola sortu ziren noblezia-bandoak Nafarroan, Zuria erreginaren testamentuak ireki zuen gatazka dinastikoa eta nolakoa izan zen noblezia-leialtasunen bilakaera Fernando Katolikoaren erregealdira arte. Bigarren blokeak gatazkaren bilakaera kronologikoa aztertzen du, gerra dinastikoa hasi (1451) eta erresuma bi legitimitateren artean (Juan II.arena eta Vianako printzearena) banatu zenetik; gero, aztertzen du nola luzatu zen gatazka etengabeko banderizo-gerra baten moduan, Juan II.aren eta haren alaba Leonorren erregealdiaren bukaerara arte; Katalina I.a eta Joan III.a errege-erregina berrien iritsiera, beaumontarren bandoaren aurkako errepresioa, 1512ko Nafarroako konkista eta Gaztelako monarkiak sustatutako bandoen hurbilketa. Hirugarren blokeak Erdi Aroaren amaieran noble gerlari horien artean izandako borrokari buruzko ikuspegia eskaintzen du, suntsitze legatu gisa definitzen dena.

Erakusketak XII. eta XIX. mendeen artean datatutako 63 dokumentu erakusten ditu, hala nola noblezia-tituluak, gako zifratuak, bake-akordioak, bidegabekerien memorialak eta exekuzioen eta hilketen albisteak, lehiak eta botere-borrokak zatitutako eta urratutako gizartea islatzen dutenak. Pieza bereziak nabarmentzen dira, hala nola XVI. mendeko Nafarroako Erresumako Armeria Liburua —Espainian gordetzen den armorial ofizial bakarra—, 1439ko Nafarroako Zuria Erreginaren testamentu polemikoa, Vianako Printzeak idatzitako Nafarroako Erregeen Kronika bikaina, Iruñeko Pedro de Sada kantzilerordeak idatzitako Nafarroaren Arrangura eta Karlos V.ak 1523an Iruñean emandako barkamena. Simancasko Artxibo Nagusitik, Pirinio Atlantikoetako Departamenduko Artxiboetatik, Albako Duke-dukesen artxibotik eta Tuterako, Iruñeko eta Erriberriko udal-artxiboetatik maileguan jasotako dokumentuak ere erakusten dira.

Pie de pagina general